امر جليل، مان ۽ جبار

 

 

سومر  23  فيبروري 2009ع

. ڊاڪٽر عبدالجبار جوڻيجو جي سڄي ڪاوڙ دراصل امر جليل تي آهي، جنهن سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ تقرير ڪندي پروفيسرن کي چيو هو ته حليم بروهي سندن تنقيد کان مٿي آهي، ڇو ته حليم بروهي سٺو ليکڪ آهي ۽ سٺي پليئر کي راند ڪرڻ لاءِ وڏو ميدان گهربو آهي. امر جليل وڌيڪ چيو هو ته حليم بروهي جو دماغ وڏو آهي ۽ انهن پروفيسرن جا دماغ ننڍڙا آهن. جڏهن مون کي خبر پئي ته امر جليل سنڌ يونيورسٽيءَ ۾ ڇا چيو آهي، تڏهن مان ڄاڻي ويو هوس ته هاڻ پروفيسر حضرات مون تي زبردست حملا ڪندا، ڇو ته ڪاوڙ ته هنن کي امر جليل تي آهي، جنهن هنن کي ٽڪي جو ڪري ڇڏيو، پر هن حضرات ۾ اها همٿ ناهي جو امر جليل جو مقابلو ڪن يا هن کي غلط ثابت ڪن. سو مان اڳيئي ذهني طور تيار هوس ته هي ڪمزور فطرت استاد مون تي ئي حملو ڪندا. پوءِ امر جليل هڪڙي ٻي به غلطي ڪئي. هن ڪي ٽي اين ٽي وي چينل تي ڳالهائيندي ٻه ڀيرا مون بابت سوالن جا جواب ڏيندي اهو ئي چيو ته، حليم بروهي جي سوچ بابت بحث اجايو آهي، جو هن جي هر ڪا ڳالهه سوچيل ويچاريل هوندي آهي. سو مان ذهني طور تيار هوس ته ڪٿان ڪو پروفيسر مون تي حملو ضرور ڪندو. وڏي مشڪري جي ڳالهه اها آهي ته مون تي اهو حملو مون جهڙي ئي هڪڙي رٽائرڊ ۽ رٽارڊيڊ ماڻهوءَ ڪيو آهي. رٽائر ته هرڪو ٿيو وڃي، پر رٽارڊيڊ فقط مون ۽ جبار جهڙا ٿيندا آهن. تواريخ نويس هوندي به هن کي مذاح لکڻ جو شوق رهيو آهي. سندس چچ مچ چنچلداس اڃان پورو نه ٿيو آهي. پروفيسر هوندي به هن کي اها ڄاڻ ناهي ته تواريخ نويس ڪڏهن به مذاح نگار نٿو ٿي سگهي، پر مذاح نگار سڀيئي ڪم ڪري سگهي ٿو. امر جليل ڪرڪيٽ راند ڪري سگهي ٿو، ڊراما لکي سگهي ٿو، افسانا لکي سگهي ٿو، انگريزي لکي سگهي ٿو، ڪالم لکي سگهي ٿو، سڀ ڪجهه ڪري سگهي ٿو ڇو؟ ڇو ته هن وٽ بنيادي مذاح آهي. جبار صاحب وٽ غلط سلط نموني واري سنڌ جي تواريخ آهي، جنهن کيس فقط درسي ڪتابن تائين محدود ڪري ڇڏيو. صفحا 1200 هجن يا 12000، ڏٺا ڪنهن آهن ۽ پڙهيا ڪنهن آهن؟

. امر جليل ڪرڪيٽ جو رانديگر رهيو آهي. هن جو ذهن سدائين تازو ۽ فريش رهندو. سنڌيءَ جي پروفيسرن جو آخري اجهو سنڌي اخبارون آهن. اها قدرت جي ڪجهه زيادتي آهي جو جبار صاحب کي به ڪاوش اخبار ۾ ڪالم جو سهارو وٺڻو پيو آهي. اهو ثابت ٿو ڪري ته سنڌيءَ جي پروفيسرن جي آخري منزل ڪالم نويسي آهي، جنهن لاءِ هو مشڪرو ٿيڻ لاءِ به تيار آهن. اها غلط ڳالهه آهي، ائين نه ٿيڻ گهرجي. ڪٿي ويهين ٻاويهين گريڊ واري سنڌيءَ جي پروفيسري ۽ ڪٿي سنڌي اخبار ۾ ڪالم نويسي! مان ته ڄائو ئي سنڌي اخبارن جي ڪالمن ۾ هوس ۽ پهرين اخبار ڪاوش ئي هئي ۽ پوءِ هوس به ته سترهين گريڊ ۾، ۽ اهو به فقط سترهن سال!

. ٿورڙي وقت جي ڳالهه آهي، پوءِ مان به نه هوندس ۽ جبار صاحب به نه هوندو. ان وقت کان گهڻو پوءِ ماڻهن کي ڄاڻ پوندي ته حليم سنڌ ۽ هند جي تواريخ بابت ڇا ڪجهه لکندو هو ۽ ڇا ڪجهه ڪيو هو. يا شايد ان وقت انهيءَ قسم جي ڳالهين جي ڪا اهميت ئي نه رهي. مون پنهنجي ليکي هسٽري تي ڪافي ڪم ڪيو آهي، ڪجهه سنڌيءَ ۾، ۽ ڪجهه انگريزيءَ ۾. اهو چرچو ناهي ته سنڌ يونيورسٽيءَ جو هڪڙو پروفيسر جيڪو ڊين جي عهدي تان رٽائر ٿيو هجي سو هڪڙي عام ماڻهوءَ سان سنڌ جي هسٽري بابت اٽڪي پئي!

. مون کي خاطري آهي ته جبار صاحب جا ٻار انگريزي ميڊيم اسڪولن ۾ ئي پڙهيا هوندا ۽ هنن جي انگريزي چڱي خاصي هوندي. جبار صاحب پاڻ چين ويو هو بنيادي چيني ٻولي سکڻ. اها پاڻ سڀني سان جٺ آهي ته جيڪي ڪجهه جواني ۾ سکندا آهيون سو ٻڍاپي ۾ وسريو وڃي.

. منهنجي هن ڪالم جو مقصد فقط دنيا وارن کي اهو ٻڌائڻ آهي ته جبار صاحب کي ڪاوڙ امر جليل جي لفظن تي آئي آهي ۽ ڇو ته امر جليل بلڪل پختو ماڻهو آهي، تنهن ڪري جبار صاحب مون کي ڪمزور سمجهي مون تي حملو ڪيو آهي ۽ ڪوشش ڪئي اٿس ته مزاحيه ڪالم لکي ماڻهن کي کلائي ۽ داد حاصل ڪري. ڳالهه ڪهڙي به هجي، ڪوڙ نه ڳالهائبو آهي. مون ڪڏهن به ٽوپلو يا مائو ڪيپ نه پاتا آهن، نه مون پاڻ کي انگريز چيو آهي. جيڪي مون کي ڄاڻن سڃاڻن ٿا، سي چوندا ته اها منهنجي فطرت ئي ناهي.

. مون کي تواريخ ۽ تواريخن بابت جيڪي ڪجهه لکڻو هو، سو مون لکي ڇڏيو. مون لاءِ اهو چئپٽر هاڻ ختم ٿي چڪو آهي. جبار صاحب جي ڪا به اهميت منهنجي نظرن ۾ نه هئي، نه آهي. ٻين تواريخ نويسن بابت به منهنجي ساڳي راءِ آهي. منهنجو اڄوڪو ڪالم فقط امر جليل جي طاقتور تقريرن جو اثر ظاهر ڪرڻ لاءِ آهي. مان ورهين کان لکندو اچان پر ڪنهن به سنڌي تواريخ نويس نوٽيس ئي نه ورتو ته حليم به ڪو ليکڪ آهي. امر جليل جي ٻن ٽن تقريرن جو اثر اهو ٿيو جو هڪدم ستل شينهن جاڳي پيا ته ها، حليم به ڪو ليکڪ هو ۽ هن کي هن جي ئي فن سان ختم ڪجي. انهن ستل شينهن کي اها ڄاڻ ناهي ته مذاح جي ڪا حد ئي ناهي ۽ تواريخ نويسي جون حدون لوهي زنجيرن ۾ ٻڌل آهن. جي تواريخ نويس آهيو ته گرامر ۾ رهو جو اوهان جو گرامر کان ٻاهر نڪرڻ ثابت ڪندو ته اوهان تواريخ نويس به بس فقط هوائي هئا ۽ اوهان جي فطرت جو تواريخ نويسي سان ڪو به تعلق ناهي.

haleembrohi@hotmail.com